"Anadolu Mutfağının Kültürel Ontolojisi: Selçuklu’dan Günümüze Sosyal Hafıza"
"Hafıza-i beşer nisyan ile malüldür" der kadim bilgeler. Ancak bu toprakların öyle bir hafıza deposu vardır ki, ne tozlu raflarda çürür ne de zamanın aşındırmasına uğrar. Bu depo, mutfağımız; yani "Halil İbrahim Sofrası"dır. Modern dünyanın hızı ve dijitalleşmenin getirdiği o ruhsuz tek tipleşme karşısında; bizi biz yapan o mana kalesine, edeple oturup sevgiyle kalkılan sofralarımıza sığınma vaktimiz gelmiştir.
Bu topraklarda mutfak; Selçuklu’nun Orta Asya bozkırlarından taşıdığı o duru ve vakur mayanın, Anadolu’nun kadim halklarıyla harmanlanıp Osmanlı’nın estetik zevkiyle rafine oluşunun bir "kültürel simyasıdır". Selçuklu, sadece bir devlet kurmamış; bir sofrada buluşmanın, "kesrette vahdeti" (çoklukta birliği) bulmanın estetiğini inşa etmiştir. Erzincan’ın sert rüzgarlarında olgunlaşan bir peynirin rayihasında sadece sütü değil, o coğrafyanın direncini; İstanbul’un zarif sofralarında ise bir cihan devletinin nezaketini buluruz. Unutmayalım ki; "Pişmeden yanılmaz, yanmadan olunmaz." Bizim mutfağımız, sadece mideyi değil, nefsi de terbiye eden, insanı insana sevgiyle bağlayan bir dergâhtır.
Bugün bir "mana erozyonu" ile karşı karşıyayız. Küresel kültürün "hızlı tüketim" dayatması, sadece damak tadımızı değil, toplumsal genetiğimizi de tehdit ediyor. Millî geleneklerimize ve sofra adabımıza sadık kalmak, sadece nostaljik bir özlem değil, bir "kültürel savunma doktrini" ve birbirimize olan saygımızın nişanesidir. Sofraya "Bismillah" ile oturmak, maddeyi manaya tahvil etmektir. Bir büyüğün lokmaya başlamasını beklemek, bir hiyerarşi değil, nezaketin zirvesi olan bir "hadsizleşmeme" terbiyesidir.
Hasılıkelam; köklerine sımsıkı bağlı olmayan hiçbir ağaç, gökyüzüne uzanıp bereketli meyveler veremez. Geleneklerimiz bizim özümüz, soframız ise bu özün şükran nişanesidir. Tabağımıza koyduğumuz her lokmanın bir tarihsel emanet, her sofra adabımızın bir "Edep yâ hû" çağrısı olduğunu unutmayalım.
Şahsım adına eğitim camiamıza ve istikbalimizin teminatı okullarımıza en kalbi temennim şudur: Evlatlarımıza sadece formülleri ve teorileri değil; aynı zamanda "sofra irfanını", "bir ekmeği bölüşmenin asaletini" ve "farklılıklarla bir arada yaşama sanatını" da müfredat dışı bir ders olarak aşılamalıyız. Okullarımız sadece bilginin değil, sevgi ve nezaketle harmanlanmış bir toplumsal terbiyenin de merkezi olmalıdır. Zira kalbi eğitilmemiş bir zihin, toplum için bir yük; edebi eksik bir bilgi ise meyvesiz bir ağaçtır.
Dünya bugün "Gastro-diplomasi" üzerinden yeni bir güç savaşı verirken, bizim elimizdeki cevher bir "Gönül Diplomasisi" dir. Biz dünyaya sadece lezzet ihraç etmiyoruz; biz onlara bin yıllık bir misafirperverlik ahlakını ve "Komşusu açken tok yatan bizden değildir" adaletini sunuyoruz. Bu adalet ve merhamet duygusu, toplumumuzun en güçlü çimentosudur. Dünyayı ve kendimizi anlamaya; sevgiyle yoğrulmuş, saygıyla kurulmuş o bereketli sofranın derin hikayesini gönül gözüyle okuyarak başlayalım. Çünkü o tencerede sadece çorba değil, büyük bir milletin sarsılmaz kardeşliği ve geleceği kaynamaktadır.
Hakikatin izinde, kalemimizin ve gönlümüzün ortak bir lisanla buluştuğu nice yarınlara; en derin selam ve saygılarımla...
Filiz Şahin
