İran’da Uzmanlar Meclisi, ülkenin dini lideri Ali Hamaney’in ABD ve İsrail’in ortak saldırısında öldürülmesinin ardından yeni lideri belirledi. Babası Ali Hamaney ile aynı saldırıda annesi, eşi ve kız kardeşlerinden birini de kaybeden Mücteba Hamaney, ülkenin en yüksek makamı olan “Devrim Rehberi” koltuğuna oturdu. Bu makam, İran’da cumhurbaşkanından bağımsız olarak tüm devlet organlarının üzerinde yetki kullanıyor ve hem iç hem de dış politika konularında son sözü söyleyen merci olarak kabul ediliyor.
Mücteba Hamaney’in Hayatı ve Yükselişi
Mücteba Hamaney, 1969’da Meşhed’de Ali Hamaney’in ikinci oğlu olarak dünyaya geldi. Çocukluk ve gençlik yılları, 1979’daki İran İslam Devrimi ve ardından başlayan İran-Irak Savaşı atmosferinde geçti. Henüz 17 yaşındayken Devrim Muhafızları Ordusu’na katılan Mücteba, savaş sırasında kurduğu çevre ve geliştirdiği ilişki ağıyla bugünkü liderlik yolunu hazırladı.
1999 yılında İran siyasetinin muhafazakâr kanadında etkili isimlerden Gulam Ali Haddad-Adil’in kızıyla evlenmesi, Mücteba Hamaney’in rejim elitleri içinde ilişkilerini genişletmesini sağladı ve onun siyasi ağırlığını artırdı.
Eğitim ve Tartışmalı Yetkinlik
Mücteba, Kum’daki İslami ilimler okulunda ileri düzey fıkıh ve usul eğitimi aldı. Babası ve bazı dini otoriteler tarafından verilen “harici dersler” kapsamında içtihat eğitimi aldı ve bu dersleri okutan kişiler arasında yer aldı. Ancak dini yeterliliği ve ilmi statüsü konusunda hâlâ tartışmalar sürüyor.
Perde arkasında etkili bir aktör olarak adından söz ettiren Mücteba Hamaney, 2005 ve 2009 Cumhurbaşkanlığı seçimleri ve sonrasında ortaya çıkan ‘Yeşil Hareket’ protestolarında rolü olduğu iddialarıyla gündeme geldi.
Radikal mi, Fırsat mı?
Bazı gözlemciler Mücteba Hamaney’in babasından daha radikal bir çizgiye sahip olduğunu düşünüyor. Öte yandan, DMO ve siyasi çevrelerdeki güçlü ağı, onun liderliğinin İran’ın içinde bulunduğu sıkışmışlığı aşmak için bir fırsat olduğunu gösteriyor. Eski Cumhurbaşkanı Haşimi Rafsancani’nin kızı Faize Haşimi, Mücteba Hamaney’in İran’da “Muhammed bin Selman” veya “Gorbaçov” benzeri bir dönüm noktası yaratabileceğini ifade etti.
Ancak babadan oğula geçen bu liderlik, İran’da monarşik bir miras algısı yaratabileceği ve Humeyni’nin Velayet-i Fakih teorisinin temel ilkelerine ters düşebileceği tartışmalarına da yol açıyor.
Velayet-i Fakih ve Mücteba’nın Rolü
Velâyet-i Fakih doktrini, Şii siyasal düşüncesinde 12’nci İmam Muhammed el-Mehdinin gizlendiği dönemde toplumun yönetiminin en ehil ve en adil ulema tarafından yürütülmesi gerektiğini öngörüyor. Bu doktrin, İran devlet yapısının kurucu ilkesi olarak Mücteba Hamaney’in makamını meşrulaştırıyor.
Mücteba’nın ismi, Şii geleneğinde büyük önem taşıyan İmam Hasan el Mücteba’dan geliyor. Hasan ibn Ali, Hz. Muhammed’in torunu olarak barışçıl politikaları ve iç savaşları önlemedeki rolüyle tanınıyor.
İlk Tebrik Mesajı Putin’den
Mücteba Hamaney’e ilk tebrik mesajı, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’den geldi. Kremlin Sarayı’ndan yayınlanan mesajda, “İran’ın silahlı saldırıya maruz kaldığı bir dönemde bu yüksek makamdaki göreviniz büyük cesaret ve özveri gerektiriyor. Babanızın mirasını onurlu bir şekilde devam ettirerek zorlu sınavlar karşısında İran halkını birleştireceğinize inanıyorum” ifadeleri yer aldı.
