ABD eski Başkanı Donald Trump’ın, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e, Rusya’nın işgal ettiği Ukrayna topraklarının ABD tarafından fiilen tanınması teklifini ilettiği iddia edildi. İngiliz The Telegraph gazetesinin haberine göre, Trump’ın planı, savaşı sona erdirmeye yönelik bir anlaşma sağlamak amacıyla hazırlandı ve ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner’in Moskova’ya gönderilerek doğrudan teklifin iletilmesini istediği bildirildi.
ABD Diplomasi Geleneğini Bozan Adım
Trump’ın bu hamlesi, ABD’nin geleneksel diplomatik çizgisine aykırı bulunurken, Avrupa müttefiklerinde ciddi endişe yarattı. Haberde, Avrupa’nın çekincelerine rağmen teklifin hayata geçirilme olasılığının yüksek olduğu belirtildi. Bir kaynak, “Amerikalıların Avrupa’nın tutumunu umursamadıkları giderek daha açık hale geliyor” ifadelerini kullandı.
28 Maddelik Barış Planının Önemli Detayları
The Telegraph’ın aktardığı bilgilere göre Trump’ın hazırlattığı 28 maddelik planın 21. maddesi, özellikle toprak tanımaya dair şu unsurları içeriyor:
Kırım, Luhansk ve Donetsk fiilen Rusya toprağı olarak tanınacak.
Herson ve Zaporijya’daki temas hattı boyunca çatışmalar dondurulacak, bu bölgeler de fiilen Rus toprağı olarak kabul edilecek.
Rus güçleri, anlaşmaya varılan Ukrayna topraklarını beş bölge dışında terk edecek.
Ukrayna güçleri, Donetsk’in mutabık kalınan kısmından çekilecek; bu hat tarafsız, askerden arındırılmış tampon bölge olarak kabul edilecek.
Rusya toprağı olarak tanınsa da Rus güçleri tampon bölgeye girmeyecek.
Putin ve Kremlin’den Açıklama
Kremlin, İsviçre’nin Cenevre kentinde yapılan ABD-Ukrayna görüşmeleri sonrası yenilenmiş barış planının teslim alındığını duyurdu. Putin’in ofisi, Trump’ın planının, Kırım ve Donbas bölgelerinin fiilen tanınmasının sürecin ana unsurlarından biri olduğunu belirtti.
ABD ve Ukrayna yetkililerinin Cenevre’de 19 maddelik yeni bir plan üzerinde uzlaştığı, ancak ABD’nin toprak tanıma teklifinin hâlâ planın içinde yer aldığı ifade edildi. Avrupa ise Ukrayna’nın işgal altındaki topraklarını askeri yollarla geri almayacağı ve toprak takası müzakerelerinin mevcut temas hattı üzerinden yapılacağı bir karşı plan sundu.
Ukrayna ve Avrupa’dan Tepki
Ukrayna, 2014’ten bu yana işgal altındaki toprakların resmen tanınmasına karşı çıkarken, Anayasa uyarınca hiçbir cumhurbaşkanının referandum olmadan toprak devri yapamayacağını vurguladı. Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenski’nin başdanışmanı Andriy Yermak, istifa etmeden önce yaptığı açıklamada, “Zelenski başkan olduğu sürece topraklarımızdan vazgeçilmeyecek” dedi.
Avrupa ülkeleri ise ABD’nin olası toprak tanıma girişimlerine sert tepki gösterdi. Liderler, sınırların zorla değiştirilmemesi gerektiğini vurgulayarak, bunun barışın temel koşulu olduğunu kaydetti.
Beyaz Saray ve Kremlin’in Tutumu
Beyaz Saray Basın Sekreteri Karoline Leavitt, konunun hassas diplomatik görüşmeler kapsamında olduğunu ve spekülatif haberlerin doğrudan başkan veya ulusal güvenlik ekibinden gelmediği sürece doğrulanamayacağını belirtti. Kremlin ise, işgal altındaki bölgelerin on yıl içinde Rus sistemine tamamen entegre edileceğini duyurdu.
Belirsizlikler Sürüyor
Moskova, Eylül 2022’de Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporijya’yı ilhak ettiğini açıklasa da, bu bölgelerde tam kontrol sağlanabilmiş değil. Teklifteki boşlukların, yalnızca Zelenski ile Trump arasındaki yüz yüze görüşmeler sonrasında doldurulacağı ifade edildi.
Trump’ın önerisi, ABD’nin Ukrayna topraklarını fiilen Rusya’ya tanımasıyla çatışmayı sona erdirme arayışının bir parçası olarak öne çıkıyor. Ancak bu adım, uluslararası hukuk, Ukrayna anayasası ve Avrupa müttefiklerinin tutumu açısından ciddi tartışmalara yol açıyor.
