İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Afrika’nın güneyinde stratejik ortaklık arayışını güçlendirmek amacıyla 10-11 Kasım tarihlerinde Zambiya’ya resmi bir ziyaret gerçekleştiriyor. Herzog, Zambiya’ya resmi ziyarette bulunan ilk İsrail cumhurbaşkanı olarak tarihe geçerken, başkent Lusaka’da Cumhurbaşkanı Hakainde Hichilema ile bir araya gelmesi bekleniyor.
Zambiya Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, bu ziyaret Hichilema’nın Haziran 2023’te İsrail’e gerçekleştirdiği temasların karşılığı niteliğinde. Görüşmelerde tarım, sağlık, eğitim, teknoloji, ticaret ve yatırım alanlarında ilişkilerin geliştirilmesi hedefleniyor.
İsrail’in Afrika Stratejisinde Zambiya’nın Yeri
Tel Aviv yönetimi son yıllarda Etiyopya, Kenya, Ruanda gibi Doğu Afrika ülkeleriyle tarım ve teknoloji alanında önemli iş birlikleri kurarken, Senegal, Nijerya ve Kamerun gibi Batı Afrika ülkeleriyle de ekonomik ilişkilerini genişletmişti. Şimdi ise rotasını kıtanın güneyine çeviren İsrail, Zambiya’yı bu bölgeye açılan “stratejik kapı” olarak konumlandırıyor.
Bölgenin en etkili aktörü olan Güney Afrika Cumhuriyeti’nin İsrail’i “apartheid devleti” olarak nitelendirmesi ve uluslararası arenada yürüttüğü kampanyalar, Tel Aviv için diplomatik bir engel oluşturuyor. Bu nedenle Zambiya, İsrail açısından hem ekonomik hem diplomatik anlamda kritik bir ortak olarak öne çıkıyor.
Ağustos 2025’te Lusaka’daki büyükelçiliğini 52 yıl aradan sonra yeniden açmaya hazırlanan İsrail, bu adımla ilişkilerde yeni bir dönemi başlatmayı hedefliyor. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, açılış töreninde yaptığı konuşmada “Zambiya, Afrika’nın güneyinde İsrail’in stratejik ortağıdır.” ifadesini kullanmıştı.
Zambiya’nın İsrail’e Yaklaşımı ve Ekonomik Arayışları
1973 Arap-İsrail Savaşı sırasında Arap ülkeleriyle dayanışma göstererek diplomatik ilişkileri kesen Zambiya, 2015’te Tel Aviv’deki büyükelçiliğini yeniden açarak ilişkileri normalleştirme sürecine girmişti.
Cumhurbaşkanı Hichilema’nın 2023’teki İsrail ziyareti, iki ülke arasında tarım, sağlık, eğitim, teknoloji ve ticareti kapsayan işbirliği anlaşmalarına zemin hazırlamıştı. Ardından imzalanan mutabakat zaptı ile iki ülke arasında düzenli siyasi istişare mekanizması kurulmuştu.
Zambiya Dışişleri Bakanı Mulambo Haimbe, Herzog’un ziyaretini “ülkenin ekonomik dönüşüm hedeflerine katkı sağlayacak bir kalkınma ortaklığı” olarak tanımladı. Dış borç yükü nedeniyle ekonomik baskı altında olan ve kreditörlerle borç yapılandırma süreci yürüten Zambiya, İsrail ile iş birliğini hem ekonomik hem diplomatik bir fırsat olarak değerlendiriyor.
Birleşmiş Milletler Ticaret Veritabanı (Comtrade) verilerine göre, iki ülke arasındaki ticaret hacmi 2024’te 4,3 milyon dolar seviyesinde kaldı. Bu rakam, ilişkilerin potansiyeline kıyasla oldukça düşük bir düzey olarak görülüyor.
Zambiya’nın Filistin Meselesindeki Denge Politikası
Son yıllarda İsrail’le ilişkilerini güçlendiren Lusaka yönetimi, Filistin meselesinde ise dikkatli bir denge politikası izliyor. Zambiya, 27 Ekim 2023’te BM Genel Kurulu’nda Gazze’de “acil, kalıcı ve sürekli insani ateşkes” çağrısında çekimser kalırken, 12 Aralık’taki benzer oylamada “evet” oyu kullanmıştı.
Zambiya hükümeti, 7 Ekim sonrası süreçte İsrail aleyhine açık bir tutum sergilemezken, Filistin konusunda “insani odaklı ancak tarafsız” bir yaklaşım benimsemeye devam ediyor.
