Savaşın İlk Haftası Geride Kaldı
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonun ilk haftası geride kaldı. Bölgedeki gelişmeler dünya kamuoyu tarafından yakından takip edilirken, İran’ın İsrail ve Körfez ülkelerine yönelik misillemeleri de gerilimi artırıyor.
Uluslararası kamuoyunda en çok tartışılan konulardan biri ise savaşın ne kadar süreceği ve nasıl sona ereceği. ABD ve İran’daki gelişmeleri yakından takip eden uzmanlar, savaşın seyrine ilişkin dört farklı senaryonun öne çıktığını belirtiyor.
Trump “Zafer” İlan Ederek Savaşı Bitirebilir
Uzmanlara göre ilk senaryoda, ABD Başkanı Donald Trump hedeflerine ulaştığını açıklayarak savaşı kısa sürede sonlandırabilir.
Trump yönetimi, İran’ın nükleer ve balistik füze programının ortadan kaldırılmasını ve aynı zamanda rejim değişikliğini hedefleri arasına koymuş durumda. Rejim değişikliği konusunda Washington yönetimi umutlarını halk ayaklanmasına bağlamış olsa da, şu ana kadar İran’da geniş çaplı bir sokak hareketi görülmedi.
Trump, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın komşu ülkelere yönelik özür açıklamasını da dikkat çekici şekilde yorumladı. Trump bu açıklamayı, “Ağır darbeler alan İran, komşularından özür dileyerek teslim oldu ve artık onlara ateş açmayacağına söz verdi” sözleriyle değerlendirdi.
ABD Başkanı ayrıca İran’da ABD ve İsrail ile iyi ilişkiler kurabilecek bir dini lidere destek verebileceğini de ifade etti. Uzmanlara göre Trump, İran dini lideri Ali Hamaney’in öldürülmesi, nükleer programın hedef alınması ya da füze rampalarının imha edilmesi gibi gelişmeleri başarı olarak göstererek zafer ilan edebilir.
Çatışmalar 4–6 Hafta Sürebilir
İkinci senaryoya göre savaş haftalar sürebilir. Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt, ABD’nin İran’a yönelik askeri harekâtının dört ile altı hafta arasında devam edebileceğini açıkladı.
ABD ve İsrail’in saldırılarda İran rejiminin kritik merkezlerini hedef alan bir plan doğrultusunda hareket ettiği ifade ediliyor. Bu süreçte İran’ın askeri altyapısının büyük ölçüde zayıflatılması hedefleniyor.
Uzmanlar ayrıca Hürmüz Boğazı’nın kapanması nedeniyle petrol fiyatlarının yükselmesi, Körfez ülkelerinde gıda sıkıntısı ihtimali ve Avrupa’daki enerji maliyetlerinin artmasının ABD üzerinde diplomatik çözüm için baskı oluşturabileceğini belirtiyor.
Bu senaryoda arabulucu ülkelerin devreye girmesiyle diplomatik müzakerelerin başlaması da ihtimaller arasında görülüyor.
Savaş Aylarca Devam Edebilir
Üçüncü senaryoya göre çatışmalar aylar boyunca sürebilir. İsrail yönetiminin İran’daki rejimin tamamen zayıflatılmasını istediği ve bu nedenle operasyonların daha uzun sürmesi yönünde baskı yaptığı değerlendiriliyor.
Bu süreçte siyasi gelişmeler de önemli rol oynayabilir. Sonbaharda ABD’de Kongre seçimleri, İsrail’de ise genel seçimler yapılacak. Uzmanlara göre İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve destekçileri, askeri operasyonların siyasi kazanç sağlayacak şekilde birkaç ay daha sürmesini isteyebilir.
Ayrıca ABD’de bazı Evanjelist Hıristiyan grupların, “Armageddon savaşı” ve Mesih’in dönüşü gibi dini inançlarla İsrail’in desteklenmesi gerektiğini savunarak Trump yönetimi üzerinde baskı oluşturduğu da dile getiriliyor.
ABD’nin üçüncü uçak gemisi USS George H.W. Bush’u bölgeye göndermesi de savaşın uzayabileceğine dair bir işaret olarak yorumlanıyor.
En Kötü Senaryo: Yıllar Sürebilecek Bir Savaş
Uzmanların değerlendirdiği en uzun senaryo ise savaşın yıllarca sürmesi. Bu ihtimal, özellikle ABD’nin İran’a yönelik bir kara operasyonu başlatması veya İran’daki bazı silahlı grupların çatışmaya dahil olması durumunda gündeme gelebilir.
Örneğin ABD’nin Irak’ı işgal etmesiyle başlayan savaş yaklaşık dokuz yıl sürmüştü. Uzmanlara göre benzer bir süreç İran için de yaşanabilir.
Ancak Trump’ın daha önce Irak savaşını “büyük hata” ve “aptalca” olarak nitelendirmiş olması, uzun sürecek bir savaş ihtimalini belirsiz kılıyor.
Savaşın uzaması küresel dengeleri de etkileyebilir. Uzmanlara göre uzun bir savaş Rusya’nın enerji gelirlerini artırabilir, ancak Körfez petrolüne bağımlı olan Çin ekonomisini olumsuz etkileyebilir. Bu durum dolaylı olarak ABD ekonomisini de etkileyebilir.
Trump İran İçin Nasıl Bir Lider İstediğini Anlattı
Savaş dokuzuncu gününe girerken ABD Başkanı Trump, İran’daki siyasi geleceğe ilişkin yeni açıklamalarda bulundu.
CNN’den Dana Bash’a konuşan Trump, İran’da dini liderliğe karşı olmadığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Bu dini liderin kim olduğuna bağlı. Dini liderlerle bir sorunum yok. Birçok dini liderle çalışıyorum ve onlar harika insanlar.”
Trump ayrıca İran’ın mutlaka demokrasiyle yönetilmesi gerektiği görüşünde olmadığını da dile getirerek şöyle konuştu:
“Adil ve dürüst olacak bir liderin olması gerektiğini söylüyorum. ABD, İsrail ve Ortadoğu’daki diğer ülkelere de iyi davranacak.”
Trump yükselen petrol ve benzin fiyatları konusunda da endişe duymadığını belirterek Hürmüz Boğazı’ndaki sorunların çözüldüğünü iddia etti.
