İran’da ekonomik kriz ve hayat pahalılığı nedeniyle başlayan protesto gösterileri 16’ncı gününde ülke geneline yayılırken, can kaybı ve şiddet bilançosu her geçen gün ağırlaşıyor. İnsan hakları örgütlerinin paylaştığı veriler, yaşanan olayların boyutunu gözler önüne sererken, artan güvenlik riski nedeniyle ABD yönetimi vatandaşlarına “İran’ı derhal terk edin” çağrısında bulundu.
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), yayımladığı son raporda, gösterilerde hayatını kaybedenlerin sayısının 646’ya yükseldiğini açıkladı. HRANA’nın internet sitesinde yer alan rapora göre, İran’ın 31 eyaletine yayılan protestolarda 9’u 18 yaşından küçük olmak üzere 505 eylemci yaşamını yitirdi. Aynı süreçte emniyet güçlerine mensup 133 kişi ile 1 savcının da hayatını kaybettiği bildirildi. Gösteriler sırasında olayların ortasında kalan 7 kişinin de yaşamını yitirdiği kaydedildi.
Raporda, protestolar nedeniyle bugüne kadar 10 bin 721 kişinin gözaltına alındığı bilgisi paylaşılırken, binlerce kişinin de yaralandığı vurgulandı. Yaralanmaların büyük bölümünün saçma ve plastik mermilerin isabet etmesi sonucu meydana geldiği ifade edildi.
Norveç merkezli İran İnsan Hakları Örgütü (IHR) ise emniyet güçlerine ilişkin ölü sayısını açıklamadan, 9’u çocuk olmak üzere 648 eylemcinin hayatını kaybettiğini duyurdu. Farklı kuruluşların açıkladığı rakamlar arasında küçük farklılıklar bulunsa da, tablo İran’daki protestoların ciddi bir insani krize dönüştüğünü ortaya koyuyor.
İran makamlarından ise gösterilerde hayatını kaybedenler ve yaralananlara ilişkin şu ana kadar resmi ve kapsamlı bir açıklama yapılmadı. HRANA, bir önceki gün yayımladığı 15’inci gün raporunda ölü sayısının 538’e, gözaltına alınanların sayısının ise 10 bin 600’e yükseldiğini açıklamıştı.
Protestolar, 28 Aralık 2025’te İran’da yerel para biriminin döviz karşısında hızla değer kaybetmesi ve derinleşen ekonomik sorunlar nedeniyle Tahran Büyük Çarşı’da esnafın başlattığı eylemlerle başlamış, kısa sürede ülkenin birçok kentine yayılmıştı. Gösteriler, zamanla hükümet karşıtı sloganların da atıldığı geniş çaplı protestolara dönüştü.
Öte yandan, yaşanan gelişmeler üzerine ABD yönetimi İran’daki vatandaşları için yeni bir güvenlik uyarısı yayımladı. ABD’nin Tahran Sanal Büyükelçiliği tarafından yapılan açıklamada, ülkedeki ABD vatandaşlarından Washington yönetiminin yardımına ihtiyaç duymadan kendi çıkış planlarını yapmaları istendi.
Açıklamada, “İran’dan hemen ayrılın. Ayrılma imkânınız yoksa evinizde ya da başka bir güvenli binada emniyetli bir yere geçin” ifadelerine yer verildi. Devam eden gösteriler ve güvenlik risklerine dikkat çekilen uyarı, ülkedeki durumun giderek daha tehlikeli bir hal aldığına işaret etti.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt de konuyla ilgili yaptığı değerlendirmede, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran konusunda önceliğinin diplomasi olduğunu, ancak gerekli görülmesi halinde askeri seçeneklerin de her zaman masada tutulduğunu ifade etti.
İran’daki protestoların seyri ve artan can kayıpları, uluslararası kamuoyunda endişeyle izlenirken, önümüzdeki günlerde krizin daha da derinleşebileceği yorumları yapılıyor.
