ABD Başkanı Donald Trump’ın kamuoyuna ilan ettiği ve Gazze için oluşturulduğu belirtilen “Barış Kurulu”nun tüzüğü ortaya çıktı. İsrail gazetesi The Times of Israel tarafından servis edilen tüzük metni, kurulun yapısını, yetkilerini ve çalışma esaslarını ayrıntılı şekilde düzenlerken, İsrail ile Hamas arasındaki ateşkesin ikinci aşamasına dair herhangi bir atıf içermemesi tartışmalara yol açtı.
Beyaz Saray’dan 16 Ocak’ta yapılan açıklamada, Barış Kurulu’nun başkanlığını Donald Trump’ın üstleneceği duyurulmuş, ancak üye ülkelerin tam listesi kamuoyuyla paylaşılmamıştı. Buna rağmen çok sayıda ülke lideri, Trump’tan katılım daveti aldıklarını açıklamıştı. Yayımlanan tüzük, kurulun küresel ölçekte iddialı bir yapı olarak tasarlandığını ortaya koydu.
Tüzüğün giriş bölümünde, kalıcı barışın “pratik bilgelik, uygulanabilir çözümler ve başarısız olmuş yaklaşımlardan vazgeçme cesareti” gerektirdiği vurgulandı. Metinde, uzun süredir istikrara kavuşamayan bölgelerde barışın ancak halkların kendi geleceklerinin sorumluluğunu üstlenmesiyle mümkün olabileceği ifade edildi. Mevcut barış inşa yaklaşımlarının krizleri çözmek yerine bağımlılığı artırdığına dikkat çekilerek, daha esnek ve etkili bir uluslararası barış mekanizmasına ihtiyaç olduğu savunuldu.
MİSYON: KALICI İSTİKRAR VE HUKUKA DAYALI YÖNETİM
Tüzüğe göre Barış Kurulu, çatışmadan etkilenen ya da çatışma tehdidi altındaki bölgelerde istikrarı teşvik etmeyi, hukuka dayalı yönetimi yeniden tesis etmeyi ve kalıcı barışı sağlamayı amaçlayan uluslararası bir kuruluş olarak tanımlanıyor. Kurulun, uluslararası hukuka uygun biçimde barış arayışındaki devlet ve toplumlar için “en iyi uygulamaları” geliştirmesi ve yaygınlaştırması öngörülüyor.
ÜYELİK: DAVETLE VE SINIRLI SÜREYLE
Kurul üyeliği, Başkan tarafından davet edilen devletlerle sınırlı olacak. Daveti kabul eden ülkeler, Kurulun üyesi sayılacak ve devlet ya da hükümet başkanı düzeyinde temsil edilecek. Üyelik süresi en fazla üç yıl olarak belirlenirken, ilk yıl içinde Kurula 1 milyar doların üzerinde mali katkı sağlayan ülkelerin bu süre sınırlamasından muaf tutulması dikkat çekti.
Üyelik; sürenin dolması, çekilme bildirimi, Başkan’ın ihraç kararı ya da Kurulun feshi halinde sona erecek. Her üye devlet, Başkan’a yazılı bildirimde bulunarak Kuruldan derhal çekilebilecek.
YÖNETİM MODELİ: BAŞKAN MERKEZLİ YAPI
Barış Kurulu’nun yönetim yapısı, büyük ölçüde Başkan’ın yetkileri üzerine inşa edildi. Kurul; bütçe onayı, üst düzey atamalar ve yeni barış girişimlerine ilişkin kararları oylama yoluyla alacak. Yılda en az bir kez toplanacak Kurulda her üye devletin bir oy hakkı bulunacak. Kararlar çoğunlukla alınacak, eşitlik halinde ise Başkan’ın oyu belirleyici olacak.
Tüzüğe göre Donald Trump, Kurulun ilk Başkanı ve ABD’nin ilk temsilcisi olarak geniş yetkilere sahip olacak. Başkan; alt kuruluşlar kurma, değiştirme veya feshetme yetkisini elinde bulunduracak ve görevini devralacak bir halefi belirlemekle yükümlü olacak.
YÜRÜTME KURULU VE VETO YETKİSİ
Başkan tarafından belirlenecek Yürütme Kurulu, uluslararası alanda saygın liderlerden oluşacak. Üyelerin görev süresi iki yıl olacak ve Başkan tarafından yenilenebilecek ya da sona erdirilebilecek. Yürütme Kurulu kararları çoğunlukla alınacak ancak Başkan’ın veto yetkisi saklı tutulacak.
MALİ VE HUKUKİ ÇERÇEVE
Barış Kurulu’nun tüm giderleri, üye devletlerin ve diğer kaynakların gönüllü katkılarıyla karşılanacak. Kurul, mali bütünlüğü sağlamak amacıyla denetim ve izleme mekanizmaları kurabilecek.
Hukuki statü açısından Kurul, uluslararası hukuki kişiliğe sahip olacak; sözleşme yapma, mülk edinme, dava açma, fon kabul etme ve personel istihdam etme yetkilerine sahip bulunacak. Ayrıcalık ve dokunulmazlıklar ise faaliyet gösterilen ülkelerle yapılacak anlaşmalarla sağlanacak.
SON SÖZ BAŞKAN’DA
Tüzükte, Kurul içindeki uyuşmazlıkların dostane yollarla çözülmesi öngörülürken, metnin yorumu ve uygulanmasına ilişkin nihai yetkinin Başkan’a ait olduğu açıkça belirtildi. Tüzükte değişiklik yapılabilmesi için üye devletlerin üçte iki çoğunluğu ve Başkan onayı gerekecek. Barış Kurulu, Başkanın gerekli görmesi halinde veya tek sayılı yılların sonunda feshedilebilecek.
Resmi dili İngilizce olarak belirlenen Kurulun, merkez ve saha ofisleri kurabileceği ve bu ofisler için ev sahibi ülkelerle anlaşmalar yapabileceği kaydedildi.
Gazze için oluşturulduğu açıklanan Barış Kurulu’nun tüzüğünde, İsrail ile Hamas arasındaki ateşkesin ikinci aşamasına dair hiçbir ifadenin yer almaması ise, Kurulun gerçek hedefleri ve etkisi konusunda soru işaretlerini beraberinde getirdi.
