Toplantıda trans yağ konusu akademisyenler, Tarım ve Orman Bakanlığı, Dünya Sağlık Örgütü Türkiye Ofisi, Türk Kardiyoloji Derneği (TKD), TÜSEB Türkiye Sağlık Politikaları Enstitüsü (TÜSPE), Ankara Şehir Hastanesi Kardiyoloji Kliniği, Sağlığa Evet Derneği ile Mutfak Ürünleri ve Margarin Sanayicileri Derneği (MÜMSAD) temsilcilerinin yaptıkları değerlendirmelerle geniş bir perspektiften ele alındı.
TEHLİKENİN BOYUTU ENDİŞE VERİCİ: DÜNYADA YILDA 500 BİNDEN FAZLA ÖLÜME NEDEN OLUYOR
Toplantıda ilk olarak trans yağ konusunda kamuoyunda yaşanan bilgi kirliliğine değinildi. Trans yağ, sanılanın aksine zeytinyağı, tereyağı, ayçiçek yağı gibi bir yağ türü değil. Trans yağlar, gıda endüstrisinde kullanılan yağların daha ucuz ve kolay kullanımı için çeşitli işlemlere tabi tutulması sırasında ortaya çıkabiliyor. Ayrıca, evlerde ve restoranlarda kızartma yağlarının birden fazla kullanımı ve yanlış pişirme yöntemleri de bitkisel yağları trans yağa dönüştürüyor.
Bazı pastane ürünleri, bisküvi, gofret, kek gibi atıştırmalık ürünlerde, hazır soslarda, fast food ürünlerinde, kavrulmuş kuru yemişlerde üretim sırasında oluşan endüstriyel/yapay trans yağlar pek çok sağlık sorununu da beraberinde getiriyor.
Uzmanlar trans yağ tüketiminin dünyada her yıl 500.000’den fazla kardiyovasküler hastalık kaynaklı ölüme sebep olduğunu, ayrıca diyabet, obezite, kanser gibi diğer önemli hastalıkların riskini artırdığına dair veriler olduğunu belirttiler.
Gıda endüstrisinin üretim sürecinde yapacakları değişikliklerle, evlerde veya toplu yemek üretimi yapılan işletmelerde sağlıklı pişirme yöntemlerinin tercih edilmesiyle, trans yağların zararlı etkilerinden korunmak mümkün.
“GIDA ve BESLENMENİN SİGARASI”: SİGARADAN SONRA SIRA ARTIK TRANS YAĞLARDA
Trans yağlar, kardiyovasküler hastalık riskini artırmasından dolayı sigaraya benzetilmekte olup, toplantıda “GIDA ve BESLENMENİN SİGARASI” olarak nitelendirilmiştir.
Toplantıda, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın vatandaşlarımızın sağlığını ilgilendiren konularda gösterdiği hassasiyet de vurgulandı. Kendilerinin kararlı tutumu sayesinde tütün ürünleriyle mücadele ve nişasta bazlı şeker konusunda yürütülen başarılı politikaların trans yağın kısıtlanması konusunda da dünyaya örnek olacak şekilde sürdürüleceği ifade edildi.
DSÖ’nün trans yağ eliminasyonu konusunda çizdiği yol haritası niteliğindeki “REPLACE-YERİNE KOY” Raporu da 2023 itibariyle tüm dünyada trans yağların eliminasyonunun kalp ve damar hastalıklarının önlenmesinde etkinliği yüksek, maliyeti düşük ve kolay uygulanabilir bir müdahale olduğunu belirtiyor.
Cumhurbaşkanlığı Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulunun önerisiyle başlatılan ve Dünya Sağlık Örgütü ile TÜSEB Türkiye Sağlık Politikaları Enstitüsü tarafından yürütülen EVIPNet projesi kapsamında, DSÖ’nün “Trans Yağsız 2023” hedefi doğrultusunda hazırlanmakta olan Türkiye’de trans yağların eliminasyonuna yönelik politika belgesinin Mart 2020’de açıklanması bekleniyor. Rapor, DSÖ ülkeleri arasında trans yağ konusunda hazırlanmış kanıta dayalı ilk politika belgesi olma özelliği taşıyor.
TÜRKİYE BU KONUDA HAREKETE GEÇMİŞ DURUMDA
Dünyada bu konuda ilk harekete geçen ve 2003 yılında paketli gıdalarda trans yağ miktarını yasal düzenlemelerle %2 ile sınırlayan ülke olan Danimarka ile birlikte Kanada, Şili, Avusturya, Macaristan, Norveç, İzlanda ve ABD’nin bazı eyaletleri de en iyi uygulama örnekleri olarak gösteriliyor.
Türkiye ise herhangi bir yasal düzenleme bulunmamasına rağmen, Mutfak Ürünleri ve Margarin Sanayicileri Derneğinin 2007 yılında gönüllü olarak ürünlerinde trans yağ miktarını %2’nin altına indirmesi ile DSÖ raporunda dikkat çeken ülkeler arasında yer alıyor.
TRANS YAĞ İÇERİĞİ YÜZDE 2’Yİ GEÇEMEYECEK
Tarım ve Orman Bakanlığınca hazırlanan ve son aşamaya gelinen yeni Türk Gıda Kodeksinin yayınlanmasıyla ülkemizde de gıdalarda trans yağ içeriği DSÖ’nün de önerdiği gibi %2’yi geçemeyecek. Böylece şimdiye kadar sektörün önemli kısmının gönüllü olarak yaptığı düzenleme, yasal olarak da zorunlu hale gelmiş olacak.
MEDYAYA BÜYÜK GÖREV DÜŞÜYOR
Toplantının sonunda Prof. Dr. Serkan Topaloğlu, toplum sağlığının her şeyden önemli olduğunu belirterek, “Vatandaşlarımızın sağlıklı ve güvenilir gıdaya ulaşması, toplum sağlığının korunması Kurulumuzun öncelikli konuları arasında yer alıyor. Ben hem bir kardiyoloji uzmanı olarak hem de Kurulumuz adına, trans yağların kısıtlanması ile ilgili mevzuat çalışmalarının bir an önce tamamlanması için konunun takipçisi olacağım. Bu konuda gıda endüstrimizin pek çok gelişmiş ülkeden erken davranarak gönüllü olarak kısıtlamaya gitmesini ülkemiz için çok büyük bir fırsat.” dedi.
Paketli gıdalarda “Trans Yağ İçermez” ibaresi bulunan ürünlerin tercih edilmesini öneren Dr. Topaloğlu, bu konuda medyaya da büyük sorumluluk düştüğünü söyledi.
Televizyonlardaki sağlık programları ve özellikle gündüz kuşağı kadın programlarında da trans yağ konusunda halkımızın bilinçlendirilmesinin, politikaların hedefe ulaşmasındaki önemine dikkat çekti.
