Amerika Birleşik Devletleri’nin İran’a yönelik nükleer tesis saldırısı, uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. ABD Başkanı Donald Trump’ın kararıyla 22 Haziran gecesi Fordo, Natanz ve İsfahan’daki üç büyük nükleer tesisin bombalanmasının ardından, saldırının dayanağı olan “nükleer tehdit” söyleminin gerçeği ne kadar yansıttığı tartışılıyor. Gelişmeler, Irak’ın işgalinden önce George W. Bush yönetiminin ileri sürdüğü asılsız kitle imha silahı iddialarını yeniden gündeme getirdi.
İsrail’in İddiasıyla Başladı: “Acil Tehdit” Vurgusu
Saldırıya gerekçe olarak gösterilen İran’ın nükleer silah geliştirme iddiası, ilk olarak İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu tarafından dile getirildi. Netanyahu, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunu silah haline getirme aşamasına geldiğini savunarak “İran birkaç ay içinde nükleer silah sahibi olabilir” açıklamasında bulundu. Bu açıklamanın ardından ABD, İsrail’le eş zamanlı şekilde saldırıya geçti.
Ancak ABD Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard başta olmak üzere birçok bağımsız kaynak, bu iddiaların somut bir temele dayanmadığını belirtti. Gabbard, İran’ın nükleer silah üretmediği yönündeki istihbarat değerlendirmesinin hala geçerli olduğunu vurguladı.
UAEA: Nükleer Silah Programı Yok
Birleşmiş Milletler'e bağlı Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), geçtiğimiz ay yayımladığı raporda, İran’ın aktif bir nükleer silah programı yürüttüğüne dair hiçbir güvenilir kanıt bulunmadığını duyurdu. Raporda, “devam eden, beyan edilmemiş ya da yapılandırılmış bir nükleer program” tespit edilmediği vurgulandı.
İran, 2015’te imzalanan nükleer anlaşmayla uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlamayı kabul etmiş, ancak Donald Trump’ın 2018’de anlaşmadan tek taraflı çekilmesinin ardından %60 saflığa kadar uranyum zenginleştirmeye yeniden başlamıştı.
Trump: “Savaş Değil, Tehdit Müdahalesi”
Saldırı sonrası açıklama yapan Trump, operasyonu “muhteşem bir askeri başarı” olarak nitelendirdi ve “nükleer tehdidi durdurmak için yapıldı” dedi. Ancak hemen ardından ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve Savunma Bakanı Pete Hegseth, saldırının “rejim değişikliği” amacı taşımadığını savundu. Buna rağmen Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda “İran’ı yeniden büyük yapamayacaksa, neden yeni bir liderlik olmasın?” diyerek rejim değişikliğine göz kırptı.
CNN: “Dünyanın Güvenliği Tehlikede”
ABD merkezli CNN kanalında konuşan deneyimli gazeteci Fareed Zakaria, saldırının dünyayı daha az güvenli hale getireceğini ifade etti. Zakaria, “Nükleer silahların yayılmasını durdurmanın tek yolu diplomasi” diyerek, saldırının İran’ı caydırmayacağı gibi yeni çatışma alanları yaratabileceğini söyledi.
Zakaria ayrıca, ABD’nin tek taraflı askeri hamlelerinin küresel düzeyde emsal teşkil edebileceği uyarısında bulundu:
“Washington saldırdığında bunu alkışlamak kolay. Ama bir gün Çin ya da Rusya benzerini yaptığında ne hissedeceğiz?”
Yine Aynı Senaryo: Irak’la Paralellikler
ABD’nin İran’a yönelik saldırısı, 2003’teki Irak işgalini hatırlattı. O dönemde George W. Bush yönetimi, Saddam Hüseyin’in kitle imha silahları geliştirdiği iddiasıyla Irak’a müdahale etmişti. Ancak bu iddiaların hiçbir zaman doğrulanamadığı kısa sürede anlaşılmıştı. Netanyahu’nun İran’a yönelik açıklamaları da benzer bir senaryo çiziyor.
1992’den bu yana İran’ın 3-5 yıl içinde nükleer silaha sahip olacağını iddia eden Netanyahu, defalarca bu argüman üzerinden küresel kamuoyunu harekete geçirmeye çalıştı. Ancak Stockholm Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün verilerine göre, nükleer silah cephaneliği bulunan asıl ülke İsrail'in ta kendisi.
Diplomasi Yerine Kriz
Fordo, Natanz ve İsfahan’da ağır hasara yol açtığı iddia edilen saldırının, uzmanlara göre İran’ın nükleer programını yalnızca bir ila iki yıl geriye götürdüğü ifade ediliyor. Buna karşılık, 2015 nükleer anlaşmasının İran’ı 10-15 yıl boyunca nükleer silahlardan uzak tuttuğu hatırlatılıyor.
Saldırının ardından İran’daki gösterilerde halk dini lider Ayetullah Ali Hamaney’e destek verirken, Tahran yönetiminin yeni bir müzakere sürecine yanaşıp yanaşmayacağı belirsizliğini koruyor.
