ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden gerilimi sona erdirebilecek nitelikte olduğu öne sürülen barış anlaşmasına ilişkin yeni gelişmeler uluslararası kamuoyunun gündemine oturdu. Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerde kritik aşamaya gelindiği, tarafların uzlaşı metni üzerinde büyük ölçüde anlaşma sağladığı iddia edildi.
Sürecin merkezinde yer alan diplomatik temaslara ilişkin açıklama yapan ABD’li üst düzey bir yetkili, anlaşmanın “son aşamaya yaklaştığını” belirterek imza için kısa bir zaman diliminin kaldığını ifade etti. Yetkili, teknik detayların karmaşıklığı nedeniyle kesin bir tarih vermekten kaçınırken, mevcut tabloyu “yüzde 80-85 seviyesinde tamamlanmış bir süreç” olarak değerlendirdi.
“Birkaç gün içinde imza bekliyoruz” iddiası
ABD’li yetkili, düzenlenen telekonferansta yaptığı açıklamada anlaşmanın kısa süre içinde resmiyet kazanabileceğini belirterek, “Önümüzdeki birkaç gün içinde imzalanmasını bekliyoruz” ifadelerini kullandı. Yetkili, sürecin hassasiyetine dikkat çekerek nihai kararın henüz tamamen kesinleşmediğini de vurguladı.
Görüşmelerin merkezinde yer alan başlıkların, yalnızca iki ülke arasındaki siyasi ilişkilerle sınırlı olmadığı; bölgesel güvenlik, nükleer faaliyetler ve ekonomik yaptırımlar gibi çok boyutlu konuları kapsadığı ifade ediliyor.
Anlaşmanın öne çıkan 4 temel maddesi
Sızan bilgilere göre, üzerinde uzlaşı sağlandığı belirtilen çerçevede dört ana hedef öne çıkıyor:
İlk olarak, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğinin yeniden güvenli şekilde açılması ve bölgedeki gerilimin azaltılması planlanıyor. İkinci olarak, İran’ın nükleer programına ilişkin faaliyetlerin tasfiyesi ve kontrol altına alınması hedefleniyor.
Üçüncü başlıkta, İran’da bulunan zenginleştirilmiş uranyum stoklarının uluslararası denetime alınarak bir kısmının ABD kontrolüne aktarılması ya da yerinde imha edilmesi gündeme geliyor. Dördüncü ve son hedef ise uzun vadeli bölgesel barışın tesis edilmesi olarak öne çıkıyor.
Yaptırımların kaldırılması ve ekonomik entegrasyon
Anlaşma taslağının en kritik maddelerinden biri olarak, İran’a yönelik ekonomik yaptırımların büyük ölçüde kaldırılması planı dikkat çekiyor. ABD’li yetkili, İran’ın anlaşma şartlarına uyması halinde ülkenin küresel ekonomik sisteme yeniden entegre olabileceğini belirtti.
Yetkili ayrıca, “Terörizmin en büyük destekçisi olmak yerine normal bir ülke gibi davranmaları karşılığında ödüllendirilecekler” ifadelerini kullanarak sürecin siyasi boyutuna da işaret etti.
İsrail ve Körfez ülkeleri sürece dahil mi?
Açıklamalarda, bölgedeki diğer aktörlerin de süreçten haberdar olduğu ve sürece dahil edileceği yönünde ifadeler yer aldı. Özellikle İsrail ve Körfez ülkelerinin anlaşma kapsamında bilgilendirildiği ve sürece uyum göstermelerinin beklendiği öne sürüldü.
Uluslararası diplomasi kulislerinde bu durum, anlaşmanın yalnızca ABD ve İran arasında değil, geniş bir bölgesel mutabakat çerçevesinde şekillendiği yorumlarına neden oldu. Israel’in rolü ise özellikle dikkat çekici başlıklar arasında gösteriliyor.
Pakistan’ın arabuluculuk rolü
Sürecin en kritik arabulucularından biri olarak öne çıkan Pakistan, müzakerelerin ilerlemesinde kilit rol oynadı. Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif, yaptığı açıklamada taraflar arasında nihai metin üzerinde uzlaşmaya varıldığını ve “barışın hiç olmadığı kadar yakın olduğunu” ifade etti.
Şerif, Pakistan’ın diplomatik girişimlerinin yanı sıra, süreci sabote etmeye yönelik dezenformasyon kampanyalarına karşı da dikkatli olunduğunu belirtti.
İran’dan temkinli doğrulama
Iran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasser Kanaani Bekayi ise yapılan açıklamaları kısmen doğruladı. İranlı yetkili, mutabakat zaptı üzerinde çalışmaların sürdüğünü ancak henüz nihai kararın verilmediğini vurguladı.
Bekayi, iç değerlendirme sürecinin devam ettiğini belirterek, “Henüz kesinleşmiş bir anlaşma yok, süreç teknik inceleme aşamasında” ifadelerini kullandı.
İran'ın yarı resmi haber ajansı Mehr'in aktardığı bilgilere göre; İran müzakere ekibine yakın bir kaynak, İran-ABD mutabakat zaptının 14 maddelik taslağına ilişkin yeni ayrıntıları açıkladı.
